Ólavsøkurøða løgmans í 2026 er væl skipað, retoriskt sterk og løtt at minnast. Men sum politisk samfelagsgreining er hon ov grunn, og sum grundarlag undir nýggjum stjórnarpolitikki er hon ov illa undirbygd.

Tað er høvuðsniðurstøðan í einari greining, sum Dimmalætting hevur gjørt av røðuni.

Sum heild er røðan ein væleydnað hátíðarrøða, men sum stjórnarpolitiskt arbeiðsskjal er hon veik.

Størsti styrkurin er høvuðsfrásøgnin um ættarliðini, røturnar og ábyrgdina fyri teimum, sum koma eftir okkum. Størsti veikleikin er, at henda frásøgnin ov ofta kemur í staðin fyri tøl, haldgóða próvførslu og greiðar politiskar raðfestingar.

– Hvørt ættarlið fær samfelagið til láns eina løtu, sigur løgmaður í røðuni.

Hetta er ein sterk og væl vald orðing, sum bindur familjupolitikk, bústaðarmál, pensjónsmál og fíggjarpolitikk saman. Men tann sterka frásøgnin kann ikki fjala, at nógv av teimum stóru lyftunum framvegis eru ófíggjað.

Stór lyfti – men eingin samlað rokning

Røðan ber fram eina røð av ítøkiligum politiskum lyftum.

Løgmaður boðar millum annað frá mvg-afturbering til nýggjar bústaðir, einum bústaðagrunni til fyrstferðarkeyparar, einum lestrarheimi við fleiri hundrað íbúðum og einum skattafríum barnaútgjaldi á 20.000 krónur.

Harumframt boðar hann frá hægri barnafrádrátti, einari sveiggjandi barsilsskipan, hægri barsilspeningi, betri korum hjá lesandi og pensjónistum og einum nýggjum fíggjarpolitiskum regluverki.

Talan er sostatt ikki bara um óítøkilig lyfti um betri vælferð. Í fleiri førum verður eisini greitt frá, hvørji politisk amboð skulu takast í nýtslu.

Men tann mest avgerandi upplýsingin manglar: Eingin samlað kostnaðarmeting fylgir við.

Løgmaður lovar fleiri almennar tænastur, skattalættar, stuðulsskipanir, bústaðaátøk, hægri barsilspening, fleiri útbúgvingartilboð og stórar almennar íløgur. Samstundis verður lovað fíggjarligt haldføri.

Hesi bæði málini kunnu væl hanga saman. Men røðan vísir ikki, hvussu øll lyftini skulu fíggjast.

Ætlanin um at hækka partafelagsskattin hjá fíggjarfyritøkum verður í politiska ískoytinum til røðuna mett at geva landskassanum 25 til 35 milliónir krónur í eyka inntøku.

Tað røkkur tó neyvan langt, tá rokningin fyri øll hini lyftini skal rindast.

Bústaðaátøk kunnu trýsta prísirnar upp

Bústaðarpolitikkurin fær eisini atfinningar í greiningini.

Mvg-afturbering og betri fígging kunnu gera tað lættari hjá fyrstferðarkeyparum at koma inn á bústaðarmarknaðin. Men verður útboðið av bústøðum ikki økt nóg skjótt, kann stuðulin í staðin trýsta prísin á grundstykkjum og sethúsum – og sjálvan byggikostnaðin – upp.

Úrslitið kann verða, at ein partur av almenna stuðlinum endar sum størri vinningur hjá seljarum, byggifyritøkum og øðrum pørtum á bústaðarmarknaðinum.

Harvið er vandi fyri, at eitt tiltak, sum skal hjálpa keyparum, í roynd og veru ger bústaðirnar dýrari.

Familjupolitikkurin er heldur ikki nóg greitt sosialt málrættaður.

Barnaútgjaldið verður latið øllum uttan mun til inntøku. Skattafrádráttur kemur vanliga teimum mest til góðar, sum hava so høga inntøku, at tey kunnu fáa fullan ágóða av honum.

Ætlanin er eisini at hækka hámarkið á barsilspeninginum úr umleið 32.000 krónum í 60.000 krónur um mánaðin.

Henda hækkingin kemur serliga teimum hægst løntu til góðar, meðan familjur við lægri inntøkum fáa munandi minni burtur úr skipanini.

Rúsevni verða lýst sum rótin til alt ilt

Harðastu atfinningarnar snúgva seg um orðalagið um rúsevni og tilflyting.

– Rúsevni eru rótin til alt ilt, sigur løgmaður.

Útsøgnin er retoriskt ógvuslig, men analytiskt veik og ov víðgongd.

Rúsevnistrupulleikar kunnu ikki síggjast leysir frá sálarheilsu, sosialum viðurskiftum, fátækradømi, traumum, brotsverkum og vantandi hjálpar- og viðgerðartilboðum.

At myndugleikarnir hava lagt hald á størri rúsevnismongdir, er heldur ikki í sjálvum sær prógv um, at nýtslan er vaksin.

Størri nøgdir kunnu eisini vera úrslit av betri eftirliti, einstøkum stórum sendingum ella broyttum smuglingarháttum.

Uttan tøl um nýtslu, innleggingar, viðgerð og aldursbýti ber ikki til at staðfesta, hvussu nógv trupulleikin er vaksin. Kortini verður málið lýst við einum orðalagi, sum gevur eina munandi greiðari og dramatiskari mynd, enn tølini geva grundarlag fyri.

Tilflyting verður lýst sum ein hóttan

Parturin um tilflyting er ein av teimum mest ivasomu pørtunum í røðuni.

Løgmaður staðfestir, at útlendsk arbeiðsfólk hava stóran týdning fyri vinnulívið og føroyska samfelagið. Samstundis ávarar hann um, at Føroyar kunnu fáa somu trupulleikar sum onnur lond, og at føroyingar kunnu gerast „fremmand í egnum landi“.

Við hesi orðing verður eitt sosialt og arbeiðsmarknaðarligt mál gjørt til eina hóttan móti føroysku tjóðini og mentanini.

Men heldur ikki her verða tøl løgd fram, sum kunnu undirbyggja hesa álvarsomu myndina.

Eingi tøl eru um útreiðslurnar hjá vælferðarskipanunum, ávirkanina á arbeiðsmarknaðin, samansjóðingina ella fólkafrøðiliga týdningin av tilflytingini.

Uppskotið um, at familjur hjá útlendskum arbeiðsfólkum skulu bíða í minst trý ár við at flyta til Føroya, kann enntá fáa øvutan virknað.

Drúgv sundurskiljing av familjum kann gera samansjóðingina truplari, minka um trivnaðin og gera Føroyar minni lokkandi hjá skikkaðari útlendskari arbeiðsmegi.

Oljuleitingin skuggar fyri grøna orkuskiftinum

Í røðuni er eisini ein mótsøgn millum ætlanirnar um nýggja oljuleiting og málini um grønt orkuskifti.

Oljuleitingin fær stórt pláss í sjálvari røðuni. Vindorka, sólorka, minni útlát og veðurlagspolitikkur fáa hinvegin fyrst og fremst umrøðu í politiska ískoytinum.

Harvið stendur oljan fremst í politisku frásøgnini, meðan grøna orkuskiftið verður trýst aftur í eitt ískoyti.

Heilsuverkið og fiskivinnan fáa somuleiðis alt ov lítið pláss í røðuni.

Sterk røða – veikt arbeiðsskjal

Endaliga niðurstøðan um løgmansrøðuna er tí tvíbýtt.

Sum politisk og retorisk ólavsøkurøða er hon væleydnað. Hon hevur eina greiða høvuðsfrásøgn, sterkar orðingar og fleiri boðskapir, sum festa seg.

Men sum stjórnarpolitiskt arbeiðsskjal er hon munandi veikari.

Røðan er framsøkin og full av lyftum. Men fíggjarliga, fakliga og verkliga er hon ov illa útgreinað.

Stóru orðini sita eftir. Men tað gera rokningin og prógvini ikki.