Afturvið valfrásøgnum hjá serliga danska TV2, sum í fleiri førum hevði gott fokus á amerikansk valstøð, nú miðskeiðisval er, tí seinna forsetaskeiðið hjá Trump er hálvrunnið, spurdi eg í bíðiløtum CoPilot um demokratin í Texas, James Talarico, 37, sum dystaðist við republikanaran, Ken Paxton, 63:
- Er James Talarico eitt dømi um, at góða menniskjað er komið aftur í amerikanskan politikk?
Tað veldst sjálvandi um, hvør eygleiðarin er. Men nógv fólk síggja sanniliga James Talarico sum eitt tekin um eina øðrvísi og meira virðisgrundaða rødd í amerikonskum politikki. Hann er fyrrverandi fólkaskúlalærari, guðfrøðilesandi/prestalærdur og demokratiskur politikari úr Texas, og hann er vorðin kendur fyri at tosa um etik, trúgv, fólkaræði og sosialt rættvísi á ein róligan og virðiligan hátt.
- Hvat ger hann serligan í amerikanskum politikki beint nú?
Tað, sum ger hann serligan í eygunum hjá mongum, er, at hann ofta roynir at sameina kristin virði við politiskt arbeiði uttan tann stríðshugaða og polariseraða málburðin, sum hevur eyðkent nógv av amerikonskum politikki seinastu árini. Hann leggur dent á medmenniskjaskap, útbúgving, arbeiðsfólk og stríð móti korruptión og stórum pengavaldi í politikki.
- Hvønn týdning hevur tað, at Talarico vinnur í Texas?
Tað hevur stóran symbolskan týdning. Texas er ikki bara ein statur. Texas er eitt av sterkastu konservativu valdømunum í USA og hevur leingi verið ein av hornasteinunum undir Republikanska flokkinum. Tá ein ungur demokratur sum James Talarico fær politiskt gjøgnumbrot har, vísir tað, at hansara boðskapur røkkur út um tey vanliga liberalu økini, sum California ella New York.
Tað eru fleiri orsøkir til, at tað hevur týdning:
Texas er ein av størstu politisku vígvøllunum í USA. Um demokratar framgongdast har, kann tað á sikt broyta maktjavnvágina í amerikonskum politikki.
Talarico tosar ofta út frá trúgv og etikki. Tað er serligt í Texas, har nógvir veljarar eru kristnir og vanliga velja republikanskt. Hann roynir at endurvinna eitt mál um trúgv, sum demokratar ofta hava latið mótpartinum.
Hann umboðar ein annan politiskan stíl. Í eini tíð við nógvum vreiði, persónsálopum og polarisering, verður hann av summum mettur sum ein, ið roynir at sannføra, heldur enn at niðurgera.
Hann vísir, at ein progressivur boðskapur ikki altíð má vera bundin at stórbýum ella eliteumhvørvum. Men kanska er tann størsti týdningurin symbolskur. Um ein persónur við hasara framferð kann vinna á einum stað sum Texas, so bendir tað á, at nógv fólk eru troytt av støðugum stríði og leita eftir politikarum, sum tosa um siðsemi, samhaldsfesti og almenna tænastu.
Tó eigur ein eisini at ansa eftir ikki at gera hann til eitt frelsaratekin. Amerikanskur politikkur hevur fleiri ferðir framleitt karismatiskar persónar, sum fólk hava lagt stórar vónir í. Spurningurin er ikki bara, um James Talarico er eitt gott menniskja, men um hann megnar at umseta hugsjónirnar til varandi politisk úrslit.
Kanska er tað júst tað áhugaverda við honum: nógv fólk tosa ikki fyrst um hansara politikk, men um hansara lyndi. Tað er rættiliga sjáldsamt í nútíðar amerikonskum politikki.
- Er spurningurin um góða menniskjað politiskur ella heimspekiligur?
Spurningurin um, hvørt hann er prógv upp á, at "góða menniskjað er komið aftur", er meira heimspekiligur enn politiskur. Tey, sum stuðla honum, síggja hann sum eitt dømi um siðiliga leiðslu, álitisvekjandi framferð og ein politikara, sum tykist drigin av sannføring heldur enn bert valstríði. Tey, sum eru ósamd við hansara politisku ella gudfrøðiligu sjónarmiðum, fara helst ikki at gera somu meting.
- Er tankin um góða menniskjað við góða valúrslitinum hjá James Talarico í Texas kanska ein svinnandi illusión?
Ja, tað kann hann vera. Tankin um "góða menniskjað" í politikki hevur eina søgu at gerast ein illusión. Fólk síggja ein persón, sum tosar væl, tykist heiðurligur og hevur moralskan myndugleika, og síðani leggja tey sína vón um endurnýggjan á hendan persón. Tað er hent nógvar ferðir, bæði vinstrumegin og høgrumegin.
Men kanska er tað skeivt at spyrja, um James Talarico er "góður". Eingin politikari kann bera slíka væntan í longdini. Heldur kundi spurningurin verið: Kann eitt politiskt umhvørvi løna virðiligari framferð, sannføring heldur enn háðan, og etiskar grundgevingar, heldur enn bert maktspæl?
Um svarið er ja, og um veljarar í Texas velja hann av teimum orsøkunum, so er tað kanska ikki illusiónin um "góða menniskjað", men ein ábending um, at summi virði framvegis hava politiskan týdning.
Samtíðis eigur ein at vera varin við persónsdyrkan. Søgan vísir, at góð samfeløg verða ikki skapt av góðum menniskjum einsamøllum. Tey verða skapt av góðum stovnum, góðari lóggávu og borgarum, sum halda leiðarar ábyrgdaðar.
Í hesum ljósinum er kanska áhugaverdasti spurningurin ikki, um James Talarico er eitt gott menniskja, men um hann kann fáa fólk at trúgva, at háttur sum virðing, sannleiki og medábyrgd aftur kunnu lønast politiskt.
Um tað eydnast, so er tað meira enn eitt gott valúrslit. Men um hann bara verður enn ein karismatiskur persónur, sum fólk varpa sínar dreymar á, so kann "góða menniskjað" væl vísa seg at vera enn ein svinnandi illusión.
Sum heimspekingurin Hannah Arendt næstan hevði orðað tað: trupulleikin í politikki er ikki, at góð menniskju eru ov fá, men at samfeløg ov ofta byggja á vónina um tey røttu menniskjuni, heldur enn á skipanir, sum eisini virka, tá ófullkomin menniskju sita við valdið. Sostatt hevði eg orðað tað soleiðis:
James Talarico er kanska ikki prógv upp á, at "góða menniskjað" er komið aftur í amerikanskan politikk, men hann er eitt av teimum greiðastu dømunum í nýggjari tíð um ein politikara, sum roynir at byggja politikk á siðiligar meginreglur, virðing fyri mótstøðumonnum og eina greiða fatan av almennari tænastu. Tað er helst orsøkin til, at nógv fólk, eisini uttan fyri Demokratiska flokkin, hava fingið áhuga fyri honum.
Eg takki Copilot fyri samrøðuna.
