Danmark má tryggja Føroyum størri ávirkan á avgerðir um hernaðarligt virksemi, eftirlit og trygd í Norðuratlantshavi. Tað vóru greiðu boðini frá Johan Dahl, løgtingsformanni, tá hann helt røðu á 80 ára hátíðarhaldinum hjá Det Udenrigspolitiske Selskab í Keypmannahavn 29. oktober.
Løgtingsformaðurin ávaraði um, at ríkisfelagsskapurin ikki kann halda fram óbroyttur, um hann skal hava eina sterka framtíð.
Føroyar hava ov lítið at siga
Johan Dahl vísti á, at Føroyar hava stóran strategiskan týdning, men at landið kortini hevur ov lítla ávirkan á verju- og trygdarpolitiskar avgerðir.
– Veruleikin er, at Føroyar í dag ikki hava ta ávirkan á avgerðir um verju og trygd, sum okkara strategiski týdningur og tær beinleiðis avleiðingarnar fyri føroyska samfelagið geva grundarlag fyri. Hetta er eitt nú galdandi fyri avgerðir um danska hernaðarliga uppbygging í Norðuratlantshavi, segði Johan Dahl.
Hann gjørdi greitt, at tað ikki er nóg mikið, at Føroyar verða kunnaðar ella hoyrdar, tá avgerðir verða tiknar.
– Tá avgerðir verða tiknar um hernaðarligt virksemi kring Føroyar, eftirlit, havnaviðurskifti ella týðandi undirstøðukervi, mugu Føroyar tryggjast veruliga ávirkan. Ikki bara við at verða kunnaðar. Ikki bara við at verða hoyrdar. Men við at fáa formliga tryggjaða luttøku í avgerðargongdini.
Ríkisfelagsskapurin má broytast
Løgtingsformaðurin heldur, at verandi skipan ikki longur hóskar til tær broytingar, sum fara fram í heiminum.
– Um ríkisfelagsskapurin skal hava eina sterka framtíð, kann framtíðarinnar felagsskapur ikki vera eitt avrit av fortíðini, segði hann.
Johan Dahl vil, at samstarvið millum Føroyar, Danmark og Grønland mennist til eitt nútímans strategiskt samstarv, sum byggir á virðing, javnrættindi, fólkaræði og felags áhugamál.
Danmark skal ikki vita best
Johan Dahl legði eisini dent á, at sjálvsavgerðarrætturin hjá Føroyum og Grønlandi skal virðast.
– Fram um alt krevur tað eina viðurkenning av, at ein nútímans politiskur felagsskapur ikki kann byggja á ta fatan, at annar parturin veit best, hvat er gott fyri hinar partarnar.
Hann undirstrikaði, at størri sjálvsavgerðarrættur hjá Føroyum og Grønlandi ikki eigur at verða mettur sum ein trupulleiki.
Framtíðin skal veljast – ikki arvast
Hóast atfinningarnar sær Johan Dahl stórar møguleikar í framhaldandi samstarvi millum londini.
– Eg trúgvi, at Danmark, Føroyar og Grønland eisini í framtíðini kunnu standa sterkari saman í einum ótryggum heimi. Men tað krevur, at vit tora at nútímansgera samstarvið, at vit tora at býta ábyrgd og ávirkan okkara millum, og at vit virða fólkaræðisligu rættindini hjá hvørjum øðrum.
Løgtingsformaðurin endaði røðuna við einari greiðari áminning:
– Fortíð okkara kann greiða frá, hví vit eru saman. Men hon kann ikki einsamøll avgera, hví vit skulu halda fram saman. Framtíðarinnar felagsskapur kann ikki bara arvast. Hann skal veljast.
